De Plaatjes van de Os

De Plaatjes van de Os, ook wel Plaatjes van de Ossenhoeder genoemd, horen tot de bekendste teksten van de zenliteratuur. De bekendste versie van de ossenhoeder-prenten werd getekend door de 12e-eeuwse Chinese Rinzai zenmeester Kakuan Shīyuǎn, die er telkens een begeleidend gedichtje en een korte inleidende tekst bij schreef. Zijn versie is evenwel niet de enige. Er zijn versies van 6 prentjes, 10 prentjes en zelfs 12 prentjes. Andere versies hebben het niet over een os maar over een olifant (Tibet) of een koe (Indië). Opmerkelijk aan Kakuans versie zijn volgende elementen:
• De os, symbool voor de ware aard, wordt anders dan bij andere versies, in zijn prentjes niet geleidelijk witter om tenslotte helemaal beeld te verdwijnen – lees: de ware aandacht verdwijnt als focuspunt – maar is plotsklaps afwezig in prentje 7 om niet meer terug te komen;
• Bij een aantal versies eindigt het verhaal met de perfecte cirkel, ook wel enso geheten, en die staat symbool van de verlichting maar ook voor de leegte. Niet zo bij Kakuan: zijn reeks eindigt niet met louter leegte of absolute waarheid, maar toont een terugkeer naar de wereld. De finale afbeelding is die van Putai, de "lachende Boeddha", die de bodhisattva Maitreya is, de komende Boeddha.
De Plaatjes ontspringen uiteraard aan de behoefte van de mens om zich te kunnen op het spirituele pad. Kwestie van geruststelling te vinden op een lang en bochtig pad. Ben ik goed bezig? Schiet deze onderneming al wat op? Kom ik ooit nog ergens, laat staan: kom ik ooit nog thuis?


Lees hier de inleidende teisho

Om naar de begeleidende teisho van elk plaatje te gaan
klikt u gewoonop de afbeelding

1. Op zoek naar de os

Met kracht je een pad hakkend door de braamstruiken,

zoek je naar de os;

Brede rivieren, eeuwige bergen, het pad lijkt eindeloos.

Je krachten nemen af, je geest raakt uitgeput maar je kan hem niet vinden.

Er is alleen het zachte geritsel van esdoornbladeren,

en het avondlied van de krekels.

2. Sporen van de os

Langs de rivier, diep in het bos, vind je de sporen;

De geurige grassen achter je latend, bestudeer je de subtiele tekens.

De sporen, plotseling zo helder als de verre hemel,

leiden je de eindeloze bergen in. Er is geen plek waar je iets kunt verstoppen.

 

3. De os zien

Het gezang van de wielewaal weergalmt in het bos.

De zon is warm, het briesje voelt zacht,

wilgen staan groen langs het water.

De os heeft geen plaats om zich te keren in de braamstruiken.

 

4. De os vangen

Met buitengewone krachtsinspanning grijp je de os.

Maar zijn wil is sterk en zijn lijf en en al vastberadendheid.

Soms loopt hij hoog in de bergen in,

andere keren verdwijnt hij in de mist.

 

5. De os temmen

De zweep en ketting kunnen niet opzij worden gelegd.

Anders kan de os weer gaan dwalen in de modderige moerassen.

Maar train je het dier geduldig om je te leren vertrouwen,

dan wordt het zachtaardig en stapt het onbekommerd.

Volgt het uit eigen beweging de weg die jij gaat.

 

6. Met de os naar huis

De kronkelende weg volgend, rijd je met de os naar huis.

Het wijsje dat je blaast op een rustieke fluit;

doordringt de avondlijke nevel.

Met elke noot, elk wijsje: het gevoel zonder grenzen te zijn.

Aan gene zijde van lippen en mond.

 

7. De os vergeten

Schrijlings gezeten op de os kom je thuis.

Nu de rust is neergedaald is de os vergeten.

Met de stralende zon hoog aan de hemel, voel je een gelukzalige rust.

Zweep en ketting hangen ongebruikt

achterin je hutje met zijn rieten dak.

 

8. Voorbij aan de os

Zweep, ketting, het zelf en de os zijn allemaal versmolten.

Er blijft geen spoor.

De uitgestrekte blauwe lucht is niet bereikbaar voor gedachten;

hoe zou een sneeuwvlok zich kunnen handhaven in een razend vuur?

Thuis aangekomen, ben je in overeenstemming

met de Weg van de ouden.

 

9. Terugkeren naar de Bron

Eenmaal teruggekeerd bij de bron

is de inspanning voorbij.

Het intieme zelf ziet niets buiten zich, hoort niets buiten zich.

En toch, de eindeloze rivier stroomt rustig verder,

de bloemen zijn rood.

 

10. Naar de markt

Op blote voeten en zonder opsmuk

ga je naar de markt. In vreugde glimlachend,

al zit je onder het stof en zijn je kleren best wel haveloos.

Zonder de minste bovennatuurlijke kracht,

breng je de verdorde bomen tot spontane bloei.

 

Elements for macOS application icon. Made in Elements